, ,

Amerika n’u Burayi byategujwe akaga gakomeye bigiye guhura na ko nyuma yo gufatira ibihano RDF no kuyihagarikira inkunga

Posted by

ingabo z'u Rwanda

Amerika n’u Burayi byategujwe akaga gakomeye bigiye guhura na ko nyuma yo gufatira ibihano ingabo z’u Rwanda no kuzihagarikira inkunga

Ibimenyetso bikomeje kugaragara ku rwego mpuzamahanga byerekana ko imyanzuro yafashwe na Leta Zunze Ubumwe za Amerika n’Umuryango w’Ubumwe bw’u Burayi, European Union, ku ngabo z’u Rwanda ishobora kubyara ingaruka zikomeye kurusha uko byari byitezwe, haba mu mutekano, ubukungu ndetse no mu mibanire mpuzamahanga.

Ibi biri kugaragarira cyane mu karere ka Cabo Delgado muri Mozambique, aho ibikorwa byo kurwanya iterabwoba byari byaragaruye ituze ku rwego rugaragara, bitewe n’uruhare rw’ingabo z’u Rwanda zatangiye kuhakorera kuva mu 2021.

Mu myaka hafi itanu ishize, ingabo z’u Rwanda zagize uruhare rukomeye mu guhashya umutwe w’iterabwoba wa Ansar al-Sunnah, zigarura abaturage mu byabo ndetse zongera gutuma ibikorwa by’ubucuruzi n’ishoramari bisubukurwa.

Ariko amakuru aheruka kugaragaza ko u Rwanda rushobora gukura ingabo zarwo muri Mozambique mu gihe inkunga irambye yaba idahari cyangwa zigakomeza kunengwa no gufatirwa ibihano aho gushimirwa ibyo zagezeho.

Perezida wa Mozambique, Daniel Francisco Chapo, na we yagaragaje impungenge ko n’iyo ubu butumwa bwaba burangiye, hakenewe ubufatanye bushya kugira ngo hatabaho icyuho cy’umutekano cyatuma iterabwoba ryongera kwiyubaka.

Ibihugu byo mu Burengerazuba bifite inyungu nini muri Cabo Delgado, cyane cyane mu mishinga ya gaz kamere iyobowe n’ibigo bikomeye nka ExxonMobil na TotalEnergies.

Iyo mishinga ifite agaciro ka miliyari nyinshi z’amadolari ishingiye cyane ku mutekano w’akarere. Gusubira inyuma kw’umutekano byatuma ibikorwa bihagarara cyangwa bigakererwa, bigateza igihombo gikomeye ku bashoramari bo muri Amerika n’u Burayi.

Nubwo hari igitutu cya politiki, Ubumwe bw’u Burayi bukomeje gushaka uburyo inkunga yakomeza kugera ku ngabo z’u Rwanda, harimo kuyinyuza muri Mozambique kugira ngo ibikorwa byo kurwanya iterabwoba bidahagarara.

Gusa iyi nkunga igize igice gito cyane, kitarenze 10%, by’ingengo y’imari u Rwanda rukoresha muri ubu butumwa, bigaragaza ko umutwaro munini uhetswe n’u Rwanda ubwarwo.

Ibi byemezo byashyize ahagaragara itandukaniro rikomeye hagati ya Leta Zunze Ubumwe za Amerika n’Ubumwe bw’u Burayi ku bijyanye n’imicungire y’ibibazo by’umutekano.

Mu gihe Amerika yashyizeho ibihano bigamije gushyira igitutu ku Rwanda, u Burayi bwo bukomeje kureba inyungu z’igihe kirekire z’umutekano n’ubukungu, bigatuma bushaka gukomeza ubufatanye.

Ibi bishobora no gutuma u Rwanda rushaka abandi bafatanyabikorwa bashya mu bya gisirikare no mu bukungu, harimo ibihugu nk’u Burusiya cyangwa u Bushinwa, bikaba byahungabanya inyungu z’Ibihugu byo mu Burengerazuba muri Afurika.

U Rwanda ni kimwe mu bihugu bitanga abasirikare benshi mu butumwa bwo kubungabunga amahoro ku Isi, cyane cyane mu bihugu nka Repubulika ya Santarafurika na Sudani y’Epfo. Ibihano kuri RDF bishobora kugira ingaruka ku bufatanye bwari busanzwe hagati yarwo na Amerika mu bikorwa bya Loni.

Ibi bishobora gutuma imikorere y’ubutumwa bwo kubungabunga amahoro igira ibibazo, cyane cyane ku mugabane wa Afurika.

Mu kindi cyiciro, u Burayi na bwo bwatangiye kugaragaramo ibibazo bikomeye by’ingufu, aho Airports Council International yateguje ko hashobora kubaho ibura rikomeye ry’amavuta y’indege mu gihe inzira ya Hormuz yakomeza gufungwa.

Iyi nzira inyuzwamo hafi 20% by’amavuta yose acuruzwa ku Isi, kandi u Burayi bukurayo hafi 50% by’amavuta y’indege bukoresha. Gufungwa kwayo byatewe n’umwuka mubi hagati ya Iran na Amerika ndetse na Israel.

Ibi byatumye ibiciro by’amavuta y’indege bizamuka cyane, bigera ku rwego rutigeze rubaho, ibintu bishobora kugira ingaruka ku bukungu bw’u Burayi burimo kwikubita hasi.

Iyo urebye aya makuru yose hamwe, bigaragaza ko ibyemezo byo gufatira ibihano ingabo z’u Rwanda no kugabanya inkunga bishobora gutuma habaho impinduka zikomeye mu mikoranire mpuzamahanga.

Ku ruhande rumwe, bishobora gutuma umutekano wa Cabo Delgado usubira inyuma, bigahungabanya inyungu z’ubukungu za Amerika n’u Burayi. Ku rundi ruhande, bishobora gutuma u Rwanda ruhindura icyerekezo mu bufatanye mpuzamahanga, rukagana ahandi.

Perezida Daniel Francisco Chapo yagaragaje ko igikenewe cyane ari uko ubufatanye bwakomeza kugira ngo hatabaho icyuho cy’umutekano. Ubumwe bw’u Burayi na bwo bukomeje ibiganiro byo gushaka uko yakomeza inkunga, mu gihe icyemezo cya nyuma kizaterwa n’impande zose bireba.

Icyagaragaye neza ni uko icyemezo cyafashwe kidashobora kutagira ingaruka ku Rwanda gusa, ahubwo gishobora no kugaruka ku bagifashe ubwabo, kikabashyira mu kaga k’ubukungu, umutekano n’imibanire mpuzamahanga.

Ibi byose bishyira Amerika n’u Burayi mu mwanya ukomeye wo kongera gusuzuma imyanzuro yabo, mbere y’uko ingaruka zayo ziba nini kurusha inyungu zabo ku mugabane wa Afurika no ku isi muri rusange.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *