Ibiganiro bikomeye byahuje abanyapolitiki n’abayobozi batandukanye bo muri Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo byasize hatanzwe itangazo rikomeye rishinja ubutegetsi buriho kuyobora igihugu mu murongo w’igitugu, bikongera impungenge ku hazaza h’umutekano n’imibereho y’abaturage.
Iyi nama ya kabiri y’ihuriro ryiswe “Save the DRC Movement” yabaye hagati ya tariki ya 6 na 8 Mata 2026, iyobowe na Perezida w’icyubahiro w’icyo gihugu, Joseph Kabila Kabange. Abayitabiriye bagarutse ku bibazo bikomeye byugarije igihugu, birimo umutekano muke, ubukungu bugenda buhungabana, ndetse n’ibibazo by’imibereho mibi y’abaturage.
Mu isesengura ryakozwe, iri huriro ryatangaje ko ubutegetsi buriho bwatangiye kwinjira mu murongo w’igitugu bugaragarira mu gukandamiza abatavuga rumwe nabwo, gukoresha ingufu mu gucecekesha abatavuga rumwe nabwo, no kwanga ibiganiro by’ukuri byafasha igihugu kubona amahoro arambye.
Abagize iri huriro bashinje ubutegetsi bwa Kinshasa guhitamo inzira y’intambara aho gushaka amahoro, ndetse bavuga ko hari n’aho ingabo z’igihugu zishinjwa kugirira nabi abaturage zigomba kurinda, binyuranyije n’amategeko mpuzamahanga agenga intambara.
Mu bice bitandukanye by’igihugu birimo Minembwe, Masisi na Goma, hatanzwe amakuru y’ibitero by’indege n’ibisasu bivugwa ko byibasira abaturage benshi, ibintu byashyize ubuzima bw’abasivili mu kaga.
Iri huriro kandi ryagaragaje ko hari ibikorwa byo kwica cyangwa kugerageza kwica abanyapolitiki n’abandi bantu banze kugengwa n’ubutegetsi buriho.
Byongeye, abaturage bo mu Ntara ya Ituri ndetse no mu majyaruguru ya Kivu ya Ruguru bavugwaho gutereranwa n’ubutegetsi, bagasigara mu maboko y’umutwe wa ADF ukomeje kubagirira nabi.
Ahandi nka Bandundu na Maluku, abaturage bavuga ko bahanganye n’urugomo rw’imitwe ya Mobondo, ibintu byakomeje kongera ubukene n’ubwoba.
Raporo y’Ikigo cy’Igihugu cy’Ibarurishamibare yo mu 2025 igaragaza ko abantu barenga miliyoni 64 babayeho mu bukene bukabije, ibintu iri huriro rivuga ko biterwa n’imiyoborere mibi n’ibyemezo bya politiki bidafasha abaturage.
Ku bijyanye n’ibiganiro byo gushaka amahoro, iri huriro ryavuze ko nubwo hari ingamba zafashwe n’ibihugu n’imiryango mpuzamahanga nko muri Washington, Doha, ndetse n’imiryango y’Afurika, ngo nta musaruro ufatika uraboneka bitewe n’uko ubutegetsi buriho budashyira mu bikorwa ibyo bwemeye.
Abagize iri huriro bavuga ko impamvu nyamukuru z’iki kibazo zirimo kutubahiriza amasezerano, kutubahiriza Itegeko Nshinga, ubuyobozi bushingiye ku nyungu z’abantu ku giti cyabo, ndetse no gukoresha amacakubiri n’irondabwoko nk’intwaro yo kuguma ku butegetsi.
Hari kandi impungenge zagaragajwe ku masezerano igihugu cyagiranye n’Amerika, by’umwihariko ajyanye n’ubucukuzi bw’amabuye y’agaciro, ubuvuzi, ndetse no kwakira abimukira birukanwe muri Amerika. Iri huriro ryavuze ko ayo masezerano adasobanutse kandi ashobora guhungabanya ubusugire bw’igihugu.
Abayagize bashimangiye ko Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo atari umutungo w’abantu ku giti cyabo, ahubwo ari igihugu cy’Abanyekongo bose, bityo ko kidakwiye gukoreshwa mu nyungu za politiki z’igihe gito.
Ku bijyanye n’Itegeko Nshinga, iri huriro ryatangaje ko ritemera na gato ko ryahindurwa, rihamagarira Abanyekongo kuririnda no kurengera demokarasi. Banavuze ko biteguye gukomeza urugamba bavuga ko ari urwo guharanira ko ubutegetsi bw’igitugu buvaho.
Iri tangazo ryashyizweho umukono na Me Moïse Nyarugabo, rikaba rikomeje gutera impaka mu banyapolitiki n’abasesenguzi, bamwe barifata nk’ijwi rikomeye ry’abatavuga rumwe n’ubutegetsi, mu gihe abandi babona ko rishobora kongera umwuka mubi mu gihugu.
Mu gihe Repubulika Iharanira Demokarasi ya Congo ikomeje guhangana n’ibibazo byinshi, iri huriro ryagaragaje ko rigiye gukomeza gushyira igitutu ku buyobozi buriho, risaba impinduka zifatika mu miyoborere, umutekano, n’imibereho y’abaturage.
Itangazo ryasohowe n’ihuriro riyobowe na Joseph Kabila Kabange ryahise ritera impagarara mu buyobozi buriho bwa Kinshasa, aho amakuru atandukanye aturuka mu nzego za politiki avuga ko ryateye impungenge zikomeye Perezida Félix Tshisekedi n’abo bakorana.
Iri tangazo riramagana ku mugaragaro imiyoborere iriho, rinavuga ku “gitugu” no ku kurenga ku burenganzira bwa muntu, ibintu byafashwe nk’uguhamagarira rubanda guhagurukira ubutegetsi buriho.
Abasesenguzi ba politiki bavuga ko amagambo akomeye arimo muri iri tangazo ashobora gufatwa nk’intangiriro y’igitutu gikomeye kuri Tshisekedi, cyane ko Kabila agifite ijambo rikomeye mu gisirikare no mu banyapolitiki bamwe.
Ibi byateye ubwoba ubutegetsi buriho kuko bishobora gukurura umwuka mubi wa politiki, imyigaragambyo cyangwa se kwiyongera kw’amacakubiri mu gihugu, mu gihe Congo isanzwe ihanganye n’ibibazo bikomeye by’umutekano n’ubukungu.